Hangi Kürtçe Lehçesini Öğrenmeliyim?

Kısa cevap: Ailenin konuştuğu lehçeyi öğren. Akrabaların Türkiye ya da Suriye'den geliyorsa Kurmancî öğren. Hewlêr, Silêmanî ya da Batı İran'dan geliyorsa Soranî. Duhok bölgesinden geliyorsa Badinî. Ailen açısından net bir cevap yoksa Kurmancî'yi seç — yaklaşık 15 ila 17 milyonla en çok konuşanı olan ve Avrupa'da en geniş erişime sahip lehçe o. Yapmaman gereken tek şey genel olarak "Kürtçe" çalışmak: Kurmancî ve Soranî konuşanlar birbirini karşılıklı olarak anlayamaz ve yanlış lehçeye harcanan bir yıl, konuşmak istediğin insanlara ulaşmaz.

Aşağıda üç lehçeyi yan yana görebilirsin — aynı cümleler, aynı kelimeler — böylece bizim sözümüze güvenmek yerine farkı kendin değerlendirebilirsin.

Bu rehber neyi cevaplıyor

• Her lehçeyi kimler, nerede konuşuyor
• Aynı cümle üç lehçede nasıl görünüyor
• Farklar nerede küçük, nerede ciddi
• Badinî ayrı bir lehçe mi, yoksa Kurmancî mi
• Gerçekte hangi alfabeyle okuyup yazacağın
• Yanlış seçersen ne olur — ve sonradan değiştirebilir misin

Kararı belirleyen soru

Konuşan sayılarını bir an için unut. İşe yarayan soru "hangi lehçe en büyük" değil, şu:

Kiminle konuşmak istiyorsun?

Tanıştığımız öğrencilerin neredeyse hepsinin aklında belirli bir kişi var. Bir nine. Telefonda Kürtçeye geçen bir baba. Bir düğünde partnerinin ailesi. O kişi belirli bir lehçe konuşuyor ve o lehçe senin cevabın.

Eğer gerçekten böyle biri yoksa — araştırma, seyahat ya da ilgi için öğreniyorsan — o zaman konuşan sayısı ve mevcut kaynaklar belirleyicidir ve bu da Kurmancî'yi işaret eder.

Bir bakışta üç lehçe

	Kurmancî	Soranî	Badinî
Diğer adı	Kuzey Kürtçesi	Orta Kürtçe	Behdinî
Anadili olarak konuşanlar	yakl. 15–17 milyon	yakl. 8–10 milyon	Kurmancî'nin bölgesel bir biçimi
Başlıca konuşulduğu yerler	Türkiye (Amed, Van, Hakkâri, Şırnak), Suriye (Qamişlo, Kobanê, Afrin), Kuzey Irak, Kuzey İran, Ermenistan, Gürcistan	Irak (Hewlêr, Silêmanî, Kerkûk, Helebce), İran (Sine, Mehabad, Seqiz, Bane)	Kuzey Irak: Duhok, Zaxo, Amêdî
Avrupa diasporası	Almanya, İsveç, Fransa, Avusturya	Almanya, Birleşik Krallık, İsveç, Hollanda	Almanya ve Duhok diasporasının yerleştiği her yer
Alfabe	Latin (bugün standart)	Uyarlanmış Arap alfabesi (standart); diasporada ve internette Latin	Latin — Kurmancî alfabesini kullanır
Resmî statü	yok	Irak Kürdistan Bölgesi'nin resmî dili	kendine ait yok

Daha küçük iki tür olan Zazakî ve Goranî, Türkiye ve İran'ın bazı bölgelerinde konuşulan bağımsız dil biçimleridir. Ailen bunlardan birini konuşmuyorsa mantıklı bir başlangıç noktası değiller — konuşuyorsa da o senin lehçendir, yukarıdaki üçünden biri değil.

Farkı kendin gör

Çoğu rehberin atladığı kısım bu. İşte kendi başlangıç ders kitaplarımızdan alınmış aynı sohbet, üç lehçede:

Türkçe	Kurmancî	Badinî	Soranî
Merhaba!	Silav!	Silav!	Siław!
Nasılsın?	Tu çawa yî?	Tu çawanî?	Çonît?
İyiyim.	Ez baş im.	Ez yê baş im.	Min başim.
Teşekkürler.	Spas.	Spas.	Supas.
Evet / Hayır	Erê / Na	Erê / Na	Bełê / Nexêr
Adın ne?	Navê te çi ye?	Navê te çi ye?	Nawit çîye?
Nerelisin?	Tu ji ku derê yî?	Tu xelkê kîrê yî?	Xełkî kuêyît?
Ben Kürdüm.	Ez Kurd im.	Ez Kurd im.	Min kurdim.
Günaydın!	Sibê baş!	Spêda baş!	Beyanîbaş!

Bu tabloyu bir kez daha oku, bir desen ortaya çıkacak. Kurmancî ve Badinî birbirine çok yakın — bazen aynı, bazen bir hece farklı. Soranî ise belirgin biçimde daha uzakta duruyor. Bu bir izlenim değil; dilbilimcilerin Kurmancî ve Soranî'yi tek bir dilin ağızları olarak değil, ayrı diller olarak ele almasının sebebi bu.

Farklar gerçekte nerede

Yeni başlayanların çoğunu şaşırtan şey şu: sorun kelime dağarcığı değil.

İsimler neredeyse hiç değişmiyor

Türkçe	Kurmancî	Badinî	Soranî
ekmek	nan	nan	nan
su	av	av	aw
göz	çav	çav	çaw
gece	şev	şev	şew
erkek kardeş	bira	bira	bra
kız kardeş	xwişk	xwişk	xuşk

Kurmancî ile Soranî arasında ne olduğuna dikkat et: v, w'ye dönüşüyor. Bu tek ses değişimi, "farklı" görünen şaşırtıcı sayıda kelimeyi açıklıyor. Nan üçünde de ekmek demek, hiç değişmeden.

Sayılar daha da yakın. Birden beşe kadar Kurmancî ve Badinî'de yek, du, sê, çar, pênc, Soranî'de ise yek, du, sê, çwar, pênc. Mesele yalnızca kelime dağarcığı olsaydı, bu üçü tek bir dil olurdu.

Fiillerde yollar ayrılıyor

Asıl ayrım burada. Tek bir fiile — "yemek" — şimdiki zamanda ne olduğuna bak:

	Kurmancî	Badinî	Soranî
Yiyorum	Ez dixwim	Ez yêtxwim	Min dexom
Yiyorsun	Tu dixwî	Tu yêtxwî	To dexoyt
Yiyoruz	Em dixwin	Em yêtxwîn	Îme dexoyîn

Üç farklı ön ek: di-, yêt- ve de-. Dildeki her fiil bu işareti taşır; bu yüzden isimlerin çoğunu tanısan bile bir sohbet sana yabancı gelir.

Zamirler de aynı şekilde ayrılıyor:

Türkçe	Kurmancî	Badinî	Soranî
Ben	Ez	Ez	Min
Sen	Tu	Tu	To
O	Ew	Ew	Ew
Biz	Em	Em	Îme
Siz	Hûn	Hing	Êwe

Ve herkes için küçük bir iyi haber: bir fiili olumsuz yapmak için üç lehçe de şimdiki zaman ön ekinin yerine na- koyar. Kurmancî ve Badinî'de Ez naxwim, Soranî'de Min naxom. Tek kural, üç lehçe.

Badinî ayrı bir lehçe mi, yoksa Kurmancî mi?

İkisi de ve kafa karışıklığı anlaşılabilir.

Badinî, Kurmancî'nin bölgesel bir biçimidir ve çoğunlukla Kuzey Irak'ta Duhok, Zaxo ve Amêdî çevresinde konuşulur. Kurmancî alfabesini kullanır ve yazıya döküldüğünde genellikle Kurmancî yazımını izler — çünkü Badinî'nin kendine ait standart bir yazı sistemi yoktur. Öncelikle konuşma dilinde yaşar.

Ama "bölgesel biçim" demek farkı küçümsüyor. Günlük telaffuzda, kelime dağarcığında ve cümle yapısında Badinî belirgin biçimde ayrılır. Yukarıda gördün: şimdiki zaman di- yerine yêt- kullanır, "siz" hûn yerine hing'dir, "baba" bav yerine bab'dır ve "nerede?" li ku? yerine kîrê?'dir.

Bu senin için ne anlama geliyor: Ailen Duhok'luysa Badinî öğren — bir Kurmancî ders kitabı sana akrabalarının kullanmadığı biçimleri öğretir. Ailen Kurmancî bölgesinin başka herhangi bir yerindense Kurmancî öğren. Her iki durumda da diğerinin büyük bir kısmını anlarsın.

Alfabe meselesi

Bu konu insanları şaşırtır, çünkü cevap üç lehçe için aynı değil.

• Kurmancî ve Badinî: Latin alfabesi, 31 harf. 1930'larda Celadet Alî Bedirxan tarafından geliştirildi; Suriye'de yayımlanan Hawar dergisi modern yazılı Kürtçenin kilometre taşıdır. Bu cümleyi okuyabiliyorsan Kurmancî harflerini de zaten okuyabilirsin.
• Soranî: standart olan, uyarlanmış bir Arap alfabesidir — Irak ve İran'da okullarda, kitaplarda, medyada ve devlet işlerinde. Latin transkripsiyon diasporada, internette ve dil kurslarında yaygın olarak kullanılır; yurt dışındaki çoğu yeni başlayan da böyle başlar.

Bilmeye değer tarihsel bir ayrıntı var: Kurmancî'nin daha çok konuşanı olsa da yazı dili olarak daha önce gelişen Soranî'dir. Nalî, Mahwî ve Pîremêrd gibi şairler, daha 19. yüzyılda Silêmanî ve Hewlêr merkezli klasik Kürt edebiyatını Soranî ile şekillendirdi. Kurmancî'nin yazılı standardı ise ancak 1930'larda geldi.

Peki: hangisi?

Ailen şuradan geliyorsa…	Öğrenmen gereken
Türkiye — Amed, Van, Hakkâri, Şırnak, Mêrdîn	Kurmancî
Suriye — Qamişlo, Kobanê, Afrin	Kurmancî
Irak — Duhok, Zaxo, Amêdî	Badinî
Irak — Hewlêr, Silêmanî, Kerkûk, Helebce	Soranî
İran — Sine, Mehabad, Seqiz, Bane	Soranî
Ermenistan ya da Gürcistan	Kurmancî
Bilmiyorsun ya da aile bağlantın yok	Kurmancî

Hâlâ emin değil misin? Her tablodan daha iyi işe yarayan bir kısayol var: bir akrabandan "nasılsın" demesini iste ve dinle. Tu çawa yî Kurmancî'dir. Tu çawanî Badinî'dir. Çonît Soranî'dir.

Ya yanlış seçersem?

O yılı boşa harcamadın. Gerçekten.

Kelime dağarcığı neredeyse tamamen taşınır — yukarıdaki tabloları gördün. Yeniden öğrenmen gereken şey fiil sistemi ve zamirler olurdu; bunu da kafanda zaten birkaç bin kelime ve seslere alışmış bir kulakla yapardın. İkinci bir Kürtçe lehçesi ekleyen öğrenciler bunu ilkinden çok daha kolay bulduğunu söylüyor.

İşe yaramayan şey, sıfırdan ikisini birden öğrenmek. Birini seç, sohbet edebileceğin noktaya gel, sonra istersen genişlet.

Sıkça sorulan sorular

Kurmancî konuşan biri Soranî'yi anlayabilir mi?

Güvenilir biçimde hayır. Çok sayıda ortak kelimeleri var, ama birbirlerini karşılıklı olarak anlayamazlar — bu yüzden çoğu zaman lehçe değil, ayrı diller olarak ele alınırlar. Tek tek kelimeler tanıdık gelir; akıcı bir sohbet gelmez.

Kurmancî konuşan biri Badinî'yi anlayabilir mi?

Büyük ölçüde evet. Badinî, Kurmancî'nin bölgesel bir biçimidir; Kurmancî öğrenmiş biri, alışması gereken bazı telaffuz ve kelime farklarıyla birlikte çoğunu takip edebilir.

En kullanışlı Kürtçe lehçesi hangisi?

Tamamen nerede olduğuna bağlı. Kurmancî genel olarak en çok konuşanı olan lehçedir ve Avrupa diasporasında ve Türkiye'de ağırlıktadır. Soranî, Irak Kürdistan Bölgesi'nin resmî dilidir — Hewlêr ya da Silêmanî'de çalışmak veya okumak için pratik seçim odur.

Kürtçe için Arap alfabesini öğrenmem gerekir mi?

Sadece Soranî için, hatta orada bile yurt dışındaki çoğu yeni başlayan Latin transkripsiyonla başlar. Kurmancî ve Badinî Latin alfabesini kullanır.

Zazakî bir Kürtçe lehçesi mi?

Zazakî ve Goranî, Türkiye ve İran'ın bazı bölgelerinde konuşulan daha küçük, bağımsız dil biçimleridir. Kurmancî ya da Soranî'nin türleri değil, kendi başlarına birer dil biçimidirler.

Ailem karışık konuşuyor. Şimdi ne olacak?

Farklı bölgelerden gelen hanelerin buluştuğu diasporada bu çok yaygın. En çok konuşmak istediğin kişinin lehçesini seç — genellikle en yaşlı kuşak, çünkü senin diline geçme ihtimali en düşük olanlar onlar.

Bir kez karar ver, sonra başla

Lehçe sorusu, dilbilgisinin hiçbir zaman durduramayacağı kadar çok insanı durduruyor. Öğrenciler aylarca seçenekleri karşılaştırıyor ve bir kitabı bile açmıyor.

O yüzden bu hafta kararını ver. Bir akrabana ailenin nereli olduğunu sor, yukarıdaki tabloyla eşleştir ve alfabeyle başla. İkinci lehçeyi her zaman sonra ekleyebilirsin — ama sadece ilkini bitirirsen.

Sırada: Kürtçe öğrenmek için kapsamlı başlangıç rehberi · A1 kitaplarına göz at

---

Yazan: The Kurdish Academy · Dil kontrolü: ekibimizden anadili Kurmancî olan bir konuşmacı · Son güncelleme: 5 Eylül 2026
Bu makaledeki tüm Kürtçe kelimeler ve cümleler kendi A1 ders kitaplarımızdan alınmıştır: Kurmancî A1, Badinî A1 ve Soranî A1 — Your First Steps.